Epikuros

By_JaCKeD · 03-05-2008, 18:35

EPİKUROS
Cep-x.Com - Epikuros
Epikuros Samos’ta (Sisam adası) doğmuştur. Babası Atinalı bir öğretmenmiş. Dar koşullar içinde yetişmiş çağının başlıca felsefe çığırlarıyla yakından tanışmıştır: Sisam ve Atina’da Platoncu filozoflardan ders görmüş ailesi Sisam’san sürülüp Kolophon’a yerleşince Teos’ta o zamanlar ünlü bir okulu olan Demokritosçu Nausiphanes’in öğrencisi olmuştur. Bu hocasından yalnız atom öğretiyi değil sonra felsefesi üzerinde kesin etkisi olacak Pyrrhon’un şüpheciliğini de öğrenmiştir. Epikuros pek çok yazmış 300’den çok yapıtı varmış ama bunlardan pek azı – ahlakla ilgili ana düşüncelerini öğrendiğimiz birkaç parça ile felsefesi bakımından önem taşıyan birkaç mektubu – kalmıştır.

Ana eğilimi bakımından pratik bir nitelik taşıyan başlıca bir ahlak felsefesi olan Epikurosçuluğun da ereği mutluluğa (eudaimonia) ulaşmaktır. Felsefe Epikuros’a göre bireyin mutluluğunu sağlayacak olanakların araçların araştırılmasından başka bir şey değildir; felsefenin yapacağı göreceği iş yalnız budur. Bu anlayışını pek kesin olarak dile getiren Epikuros felsefenin bu amacının dışında kalan özellikle salt teorik olan hiçbir sorunla uğraşmamış uğraştığında da bunu hep bu amaç dolayısıyla yapmıştır. Nitekim bu amaca varmak için önce doğa bütünü ile araştırılacaktır (fizik); insanın neye ulaşmak neden kaçınmak istediğini incelemeyi kendisine konu yapan ahlak ( ethik) bundan sonra gelecektir; doğru eylemin olup olmayacağını bulmak için bir de bilgi araçları özellikle de “doğru’nun ölçüsü” aranacaktır (kanonik= mantık: doğru’nun kanon’larını –yasalarını kurallarını ölçülerini – araştırır) . ama felsefenin bu üç dalından (kanonik fizik ethik) ethik (ahlak öğretisi) asıl olandır öteki ikisi ahlaka “giriş”ten bir hazırlıktan başka bir şey değildir.

Epikuros’un felsefenin amacını yalnız pratikte bulması salt teorik olan çalışmaların hor görülmesine yol açmıştır. Epikuros’un kendisinde de hayata bir yarar sağlamayan bilimsel araştırmalar için bir anlayış yok; matematik doğa tarih üzerindeki incelemeler ona kapalı.

Sokratesçiler gibi Epikuros için de sağlam bir bilgi olmadan doğru eylem olamaz. Bu sağlam bilginin doğru’nun ölçüsü (kriteriumu) nedir? Bu ölçü Epikuros’a göre teorik alanda: doğrudan doğruya edindiğimiz etkenlerdir; yani düşünceyi işe karıştırmadan edindiğimiz duyu verileri ile bunların birçok defalar ortaya çıkmasından yinelenmesinden doğan genel tasavvurlardır (prolepsis). Doğrudan doğruya verilmiş olan rüya görüntüleriyle kuruntular da bu genel tasavvurlar arasında yer alırlar. Doğru’nun pratik alandaki ölçüleri ise haz ve acı duygularıdır (pathe).

Epikuros’un fizik öğretisinde Tanrıların dünya üzerinde hiçbir etkileri yok. Herhangi bir etkiden Tanrıları büsbütün uzak tutmak için Epikuros onların “dünyalar arasında” yani dünyalar arasındaki boşlukta bulunduklarını söyler. Tanrılar eksiksiz bir mutluluk içinde olduklarından onların dünya ile ilgilenmeleri böylesine bir mutlulukla bağdaşmaz. Tanrıları büsbütün yadsımıyor; bütün uluslarda bir tanrı tasavvurları var diye böyle düşünüyor; Tanrıları saymayı da öğütlüyor.

Fiziği gibi psikolojisi de Epikuros’un materialist. Psikolojinin ödevi insanı ölüm korkusundan kurtarmaktır. Ruh da maddedir cisimseldir çünkü ancak maddi olan varlık etkin ve edilgen olabilir. Ruh dört öğeden kurulmuştur: Ateş gibi soluk gibi hava gibi birer cisimden bir de kesin olarak adlandırılamayan bir cisimden. İlk üç öğe ruhun bütün bedene yayılmış olan ve içinde aklın bulunmadığı (alogon) bölümünü meydana getirirler. Bu bölüm pek psişik bir şey değil fizyolojik yönü canlının can’a karşılık. Ruhun dördüncü öğesi (logikon) korkuyu ve sevinci duyduğumuz göğsümüzde bulunur burada yerleşmiştir; ruhi ve tinsel hayatın asıl taşıyıcısı da bu. Ölünce ruhu kuran bu dört öğe birbirinden ayrılır yani ruh çözülür dağılır. Bu yüzden ne ölümsüzlüğün ne de ruh –göçmesinin sözü olabilir; böylece de bu iki düşünceye bağlı olan bütün korkularımız ürkmelerimiz de ortadan kalkar.

İstenç özgürlüğü sorununun Epikuros için büyük bir önemi var. Bir indeterminizm olarak istenç özgürlüğü Yunan felsefesinde ilkin Epikuros’ta tam bir açıklıkla ortaya çıkmıştır. Felsefenin tek amacını insanı mutluluğa ulaştırmada bulan Epikuros’un öğretisinin insanın kör bir zorunluğun elinde bir oyuncak olmadığı onun kendi kaderini kendisinin belirleyebileceğini tanıtlamaya girişeceği tabiidir. Onun için Epikuros insanın istenç eyleminin pek çok iç ve dış koşullara bağlı olduğunu doğru bulmakla birlikte insanın bu etkilere mutlak şekilde bağlı olmadığını hatta bunlara karşı da karar verebileceğini nedensiz de seçebileceğini söyler.

Ahlak (ethik) insana neyi mutluluk diye anlaması neden kaçması kaçınması gerektiğini neyi arayacağını yaşayışını nasıl düzenleyeceğini gösterecektir. Burada Epikuros yine kendisinden önceki Yunan felsefesinin bir görüşünü Kyrene Okulunun hedonizmini (hazcılığı) ele alıp canlandırır –yalnız bu öğretide birtakım değişiklikler yaparak. Haz (hedone) Epikuros için canlının her türlü çaba isteminin doğal amacıdır. Epikuros haz diyince olumlu hazzı anlamaz – önce bu çeşit haz yok – daha çok “acıdan kurtulmuş olma” anlamındaki olumsuz hazzı anlar. Acıdan kurtulma: vücudun ıstıraptan ruhun huzursuzluktan kurtulmuş olmasıdır ( ataraxia); kısaca: haz acısızlıktır.

Erdem öğretisi de Epikuros’un “doğru yaşamak” ölçüsüne göre ayarlanmıştır. Erdemler ancak doğru bir yaşayış için araçlardır; erdemlerin anlam ve değerleri buradadır; başlıbaşına bir değerleri yoktur; ancak mutluluğa yaramaları hizmet etmeleri bakımından değerli şeylerdir erdemler.

Topluluk hayatını da Epikuros yine hedonizm bakımından değerlendirir; onun atomculuğa dayanan ahlak öğretisi insanlar arasında doğal bir beraberliği kabul etmez; insan Aristoteles’in dediği gibi bir “zoon politikon” doğadan toplumsal bir varlık olamaz. İnsanların birarada bulunmaları toplum halinde yaşamaları sırf onların bunun böyle olmasını istemelerinden beraberliklerinin yararlı sonuçları olacağını düşünmelerinden meydana gelmiştir. Toplum devlet bütün bireyüstü kurumlar üstün birer varlık olmayıp yalnız bireyin mutluluğunu sağlamak için olan araçlardır. Onun için Epikuros bilgeye evlenmemeyi bile öğütler. İnsanlar arasındaki beraberliğin bilgeye yakışan biricik şekli ancak dostluk olabilir. Dostluk da Epikuros’a göre tabii yine karşılıklı yarar hesabına dayanır. Yalnız dostluk bilge ve erdemli kişiler arasında yarar çıkar gözetmeyen karşılık beklemeyen bir hayat beraberliği şekline yükselir; bu çeşit bir beraberlikte de insan mutluluğun en yüksek derecesine ulaşır. “Dostluk” kavramının Epikurosçu felsefede büyük yeri vardır; dostluk Epikurosçu dünya görüşünün sosyal idealidir; çünkü bu felsefe bir individualizmdir tek tek kişiler arasında bir ilgi olan dostluk da individuel bir bağdır. Bu bağ Epikuros’un Okulu çerçevesinde gerçekten de çok işlenip değerlendirilmiştir. Ama dostluk sosyal hayatın ideali olunca insanın özel hayatına çekilip ancak kendisini düşünen yalnızlaşması politik beraberliğin çözülmesi de bir ilke yapılmış oluyordu.

03-05-2008, 18:35	#1 (permalink)
By_JaCKeD Senior Member Kayıt Tarihi: 02-05-08 Mesajlar: 900	Epikuros EPİKUROS Cep-x.Com - Epikuros Epikuros Samos’ta (Sisam adası) doğmuştur. Babası Atinalı bir öğretmenmiş. Dar koşullar içinde yetişmiş çağının başlıca felsefe çığırlarıyla yakından tanışmıştır: Sisam ve Atina’da Platoncu filozoflardan ders görmüş ailesi Sisam’san sürülüp Kolophon’a yerleşince Teos’ta o zamanlar ünlü bir okulu olan Demokritosçu Nausiphanes’in öğrencisi olmuştur. Bu hocasından yalnız atom öğretiyi değil sonra felsefesi üzerinde kesin etkisi olacak Pyrrhon’un şüpheciliğini de öğrenmiştir. Epikuros pek çok yazmış 300’den çok yapıtı varmış ama bunlardan pek azı – ahlakla ilgili ana düşüncelerini öğrendiğimiz birkaç parça ile felsefesi bakımından önem taşıyan birkaç mektubu – kalmıştır. Ana eğilimi bakımından pratik bir nitelik taşıyan başlıca bir ahlak felsefesi olan Epikurosçuluğun da ereği mutluluğa (eudaimonia) ulaşmaktır. Felsefe Epikuros’a göre bireyin mutluluğunu sağlayacak olanakların araçların araştırılmasından başka bir şey değildir; felsefenin yapacağı göreceği iş yalnız budur. Bu anlayışını pek kesin olarak dile getiren Epikuros felsefenin bu amacının dışında kalan özellikle salt teorik olan hiçbir sorunla uğraşmamış uğraştığında da bunu hep bu amaç dolayısıyla yapmıştır. Nitekim bu amaca varmak için önce doğa bütünü ile araştırılacaktır (fizik); insanın neye ulaşmak neden kaçınmak istediğini incelemeyi kendisine konu yapan ahlak ( ethik) bundan sonra gelecektir; doğru eylemin olup olmayacağını bulmak için bir de bilgi araçları özellikle de “doğru’nun ölçüsü” aranacaktır (kanonik= mantık: doğru’nun kanon’larını –yasalarını kurallarını ölçülerini – araştırır) . ama felsefenin bu üç dalından (kanonik fizik ethik) ethik (ahlak öğretisi) asıl olandır öteki ikisi ahlaka “giriş”ten bir hazırlıktan başka bir şey değildir. Epikuros’un felsefenin amacını yalnız pratikte bulması salt teorik olan çalışmaların hor görülmesine yol açmıştır. Epikuros’un kendisinde de hayata bir yarar sağlamayan bilimsel araştırmalar için bir anlayış yok; matematik doğa tarih üzerindeki incelemeler ona kapalı. Sokratesçiler gibi Epikuros için de sağlam bir bilgi olmadan doğru eylem olamaz. Bu sağlam bilginin doğru’nun ölçüsü (kriteriumu) nedir? Bu ölçü Epikuros’a göre teorik alanda: doğrudan doğruya edindiğimiz etkenlerdir; yani düşünceyi işe karıştırmadan edindiğimiz duyu verileri ile bunların birçok defalar ortaya çıkmasından yinelenmesinden doğan genel tasavvurlardır (prolepsis). Doğrudan doğruya verilmiş olan rüya görüntüleriyle kuruntular da bu genel tasavvurlar arasında yer alırlar. Doğru’nun pratik alandaki ölçüleri ise haz ve acı duygularıdır (pathe). Epikuros’un fizik öğretisinde Tanrıların dünya üzerinde hiçbir etkileri yok. Herhangi bir etkiden Tanrıları büsbütün uzak tutmak için Epikuros onların “dünyalar arasında” yani dünyalar arasındaki boşlukta bulunduklarını söyler. Tanrılar eksiksiz bir mutluluk içinde olduklarından onların dünya ile ilgilenmeleri böylesine bir mutlulukla bağdaşmaz. Tanrıları büsbütün yadsımıyor; bütün uluslarda bir tanrı tasavvurları var diye böyle düşünüyor; Tanrıları saymayı da öğütlüyor. Fiziği gibi psikolojisi de Epikuros’un materialist. Psikolojinin ödevi insanı ölüm korkusundan kurtarmaktır. Ruh da maddedir cisimseldir çünkü ancak maddi olan varlık etkin ve edilgen olabilir. Ruh dört öğeden kurulmuştur: Ateş gibi soluk gibi hava gibi birer cisimden bir de kesin olarak adlandırılamayan bir cisimden. İlk üç öğe ruhun bütün bedene yayılmış olan ve içinde aklın bulunmadığı (alogon) bölümünü meydana getirirler. Bu bölüm pek psişik bir şey değil fizyolojik yönü canlının can’a karşılık. Ruhun dördüncü öğesi (logikon) korkuyu ve sevinci duyduğumuz göğsümüzde bulunur burada yerleşmiştir; ruhi ve tinsel hayatın asıl taşıyıcısı da bu. Ölünce ruhu kuran bu dört öğe birbirinden ayrılır yani ruh çözülür dağılır. Bu yüzden ne ölümsüzlüğün ne de ruh –göçmesinin sözü olabilir; böylece de bu iki düşünceye bağlı olan bütün korkularımız ürkmelerimiz de ortadan kalkar. İstenç özgürlüğü sorununun Epikuros için büyük bir önemi var. Bir indeterminizm olarak istenç özgürlüğü Yunan felsefesinde ilkin Epikuros’ta tam bir açıklıkla ortaya çıkmıştır. Felsefenin tek amacını insanı mutluluğa ulaştırmada bulan Epikuros’un öğretisinin insanın kör bir zorunluğun elinde bir oyuncak olmadığı onun kendi kaderini kendisinin belirleyebileceğini tanıtlamaya girişeceği tabiidir. Onun için Epikuros insanın istenç eyleminin pek çok iç ve dış koşullara bağlı olduğunu doğru bulmakla birlikte insanın bu etkilere mutlak şekilde bağlı olmadığını hatta bunlara karşı da karar verebileceğini nedensiz de seçebileceğini söyler. Ahlak (ethik) insana neyi mutluluk diye anlaması neden kaçması kaçınması gerektiğini neyi arayacağını yaşayışını nasıl düzenleyeceğini gösterecektir. Burada Epikuros yine kendisinden önceki Yunan felsefesinin bir görüşünü Kyrene Okulunun hedonizmini (hazcılığı) ele alıp canlandırır –yalnız bu öğretide birtakım değişiklikler yaparak. Haz (hedone) Epikuros için canlının her türlü çaba isteminin doğal amacıdır. Epikuros haz diyince olumlu hazzı anlamaz – önce bu çeşit haz yok – daha çok “acıdan kurtulmuş olma” anlamındaki olumsuz hazzı anlar. Acıdan kurtulma: vücudun ıstıraptan ruhun huzursuzluktan kurtulmuş olmasıdır ( ataraxia); kısaca: haz acısızlıktır. Erdem öğretisi de Epikuros’un “doğru yaşamak” ölçüsüne göre ayarlanmıştır. Erdemler ancak doğru bir yaşayış için araçlardır; erdemlerin anlam ve değerleri buradadır; başlıbaşına bir değerleri yoktur; ancak mutluluğa yaramaları hizmet etmeleri bakımından değerli şeylerdir erdemler. Topluluk hayatını da Epikuros yine hedonizm bakımından değerlendirir; onun atomculuğa dayanan ahlak öğretisi insanlar arasında doğal bir beraberliği kabul etmez; insan Aristoteles’in dediği gibi bir “zoon politikon” doğadan toplumsal bir varlık olamaz. İnsanların birarada bulunmaları toplum halinde yaşamaları sırf onların bunun böyle olmasını istemelerinden beraberliklerinin yararlı sonuçları olacağını düşünmelerinden meydana gelmiştir. Toplum devlet bütün bireyüstü kurumlar üstün birer varlık olmayıp yalnız bireyin mutluluğunu sağlamak için olan araçlardır. Onun için Epikuros bilgeye evlenmemeyi bile öğütler. İnsanlar arasındaki beraberliğin bilgeye yakışan biricik şekli ancak dostluk olabilir. Dostluk da Epikuros’a göre tabii yine karşılıklı yarar hesabına dayanır. Yalnız dostluk bilge ve erdemli kişiler arasında yarar çıkar gözetmeyen karşılık beklemeyen bir hayat beraberliği şekline yükselir; bu çeşit bir beraberlikte de insan mutluluğun en yüksek derecesine ulaşır. “Dostluk” kavramının Epikurosçu felsefede büyük yeri vardır; dostluk Epikurosçu dünya görüşünün sosyal idealidir; çünkü bu felsefe bir individualizmdir tek tek kişiler arasında bir ilgi olan dostluk da individuel bir bağdır. Bu bağ Epikuros’un Okulu çerçevesinde gerçekten de çok işlenip değerlendirilmiştir. Ama dostluk sosyal hayatın ideali olunca insanın özel hayatına çekilip ancak kendisini düşünen yalnızlaşması politik beraberliğin çözülmesi de bir ilke yapılmış oluyordu.

Konu araçları
Yazıcıdaki Görüntüsünü Göster Sayfayı Maille Gönder
Gösterim Modları
Doğrusal Mod Hybrid Moduna Geç Switch to Threaded Mode

Bu konuyu görüntüleyen: 1 (0 üye ve 1 ziyaretçi)

Epikuros

Epikuros

Bu konuyu görüntüleyen: 1 (0 üye ve 1 ziyaretçi)