Bergson, Henri

By_JaCKeD · 03-05-2008, 18:33

Bergson Henri
Cep-x.Com - Bergson, Henri
1859-1941 yılları arasında yaşamış olan çagdas düşünür.

Temel İlkeler: Temel eserleri arasında Essais sur les Donnees immediates de la Conscience (Bilincin Dolayımsız Verileri Üzerine Denemeler) Matiere et Memoire (Madde ve Bellek) Les Deux Sources de la Morale et de la Religion (Ahlak ve Dinin İki Kaynağı) ve L'Evolution creatrice (Yaratıcı Evrim) gibi kitaplar bulunan Bergson Almanya'da doğup gelişmiş olan idealist yaşama felsefesinin Fransa'daki temsilcisi olarak tanınır. Aynı zamanda süreç felsefesi adı verilen felsefe türünün de en önemli temsilcilerinden olan Bergson pozitivizmin ya da oldukça dar bir çerçeve içinde kalan bilimsel yorumların iddialarına şiddetle karşi çikarken insani ve tinsel değerlerin önemini vurgulamıştır. O işte bu çerçeve içinde 20. Yüzyılda gelişen akla karşi başkaldırının önemli öncülerinden biri olmak durumundadır.

Başka bir deyişle ondokuzuncu yüzyılda ortaya çikan maddecilik dirimselcilik karşitlığından yoğun bir biçimde etkilenen Bergson bilimin bulgularını özü itibariyle bilimsel olmayan bir gerçeklik anlayışına ulaşmak için kullanmıştır. aaaafiziği dinamizm ve sürekliliğin önemini vurguladığı aklın gerçekliğin yapısını bilmeye yetili olmadığını dile getirdiği için Bergson Romantik gelenek içinde yer alır. Başka bir deyişle diskürsif düşüncenin ve dolayısıyla tüm determinizmi ve mekanizmiyle bilimin kapsamı ve açıklama alanının oldukça dar olduğuna dikkat çekmis ve yaşam fenomeni bilinç ve özgürlügün sadece ve sadece dolayımsız sezgi ile anlaşilabileceğini öne sürdüğü için Bergson aynı zamanda yaşam felsefesinin 20. Yüzyıldaki en önemli temsilcisi sayılabilir.

aaaafiziği: Gerçekliğin sezgi yoluyla bilinebileceğini savunduğu için ondokuzuncu yüzyıl Alman düşünürü Schopenhauer'a çok yaklaşan Bergson bununla birlikte bir ilerleme ögretisi olarak evrim teorisini çok ciddiye alıp aaaafiziğine temel yaptığı için onun kötümserliğini paylaşmaz.

İlk araştırmalarını zihin ve beden arasındaki ilişki konusuna ayıran filozof zamanının bu konudaki gözde ögretisi olan psiko-fizyolojik paralelizme yani her psikolojik olguya onu belirleyen fizyolojik bir olgunun karşitlık geldiğini dile getiren ögretiye şiddetle karşi çikmistir. Bergson bu bağlamda belleğin ve dolayısıyla zihin ya da ruhun bedenden bağımsız olduğunu ve amaçlarını gerçekleştirebilmek için bedeni kullandığını öne sürmüştür.

Yaşam düşüncesini incelerken evrimin gerçekliğini kabul eden onu kesin olarak belgelenmiş ya da kanıtlanmış bir teori diye gören Bergson evrimin mekanist bir tarzda gelişmeyip yaratıcı olduğunu iddia etmiştir. O bu gelişme sürecinde biri içgüdü diğeri de zeka yoluyla gelişen iki çizgi bulunduğunu söylemiş ve bunlardan her ikisinin de evrenin her yerinde iş başinda olan yaşam atılımının eseri olduğunu savunmuştur.

Bilgi Görüşleri: Bilgi görüşünde rasyonel düşünceye güvenmeyen kuru bir akılcılık ve bilimciliğe karşi çikip bunun yerine sezgiyi temel alan Bergson bilincin her zaman bir şeyin bilinci olduğunu bizim doğrudan ve aracısız olarak yalnızca kendi tecrübemizi bilebileceğimizi ve dolayısıyla en iyi ve en yetkin bir biçimde kendi bilinç akışımızı ve süreyi idrak edeceğimizi belirtmiştir. Bu ise kavramsallaştırılabilen bir bilgi değildir; yani bu akıl ve analiz yoluyla değil de ancak yaşanarak ve sezgi yoluyla bilinebilir.

Başka bir deyişle Bergson felsefesinde öncelikle kavramsal bilgiye şiddetli bir eleştiri yöneltmiştir. Kavramların sürekli ve dinamik bir gerçekliği onu statik hale getirmek ve bölmek suretiyle çarpittigini öne süren Bergson 'biricik' olan gerçeklikle ilgili hakikatlerin kavramsal yolla söze dökülemez ifade edilemez olduğunu söylerken bir yandan da bizi gerçekliğin özüne götürecek bilgi türü olarak sezgiden söz etmiştir. Bilimi reddetmeyen fakat bilimsel bilginin en önemli bilgi türü olarak görülmesine karşi çikan Bergson'a göre gerçekliğe nüfuz eden nesnelerle doğrudan ve aracısız bir temas kuran başka bir bilgi türü daha vardır. Bu bilgi dile getirilemez söze dökülemez. Bu bilgiye en azından bilimsel bilgi kadar önem ve değer verilmesi gerektiğini öne süren Bergson analiz adını verdiği bilimsel rasyonel bilginin karşisına sözcüklerle dile getirilemez olan sezgiyi geçirmiştir.

Bergson'a göre sezgi bize gerçekliğin şemasını değil de bizzat kendisini bilme olanağı verir. Şu halde Bergson bir şeyi bilmenin iki yolunu birbirinden ayırır. Bu yollardan birincisi bizi bilinecek nesnenin çevresinde hareket ettirir oysa ikincisi nesneye nüfuz etmemizi sağlar. Birincisinden elde edilen bilgi nesneyi gözlemlediğimiz bakış açısına bağlıdır; dolayısıyla bu bilgi göreli bir bilgidir. Buna karşin ikincisinde nesneyle doğrudan bir temas içinde olur ve herhangi bir bakış açısının sınırlamalarından kurtuluruz. Burada nesneyi gerçekte olduğu şekliyle kavrarız. Bunlardan birincisi analiz ikincisi sezgidir.

Sezginin bize gösterdiği gerçeklik nedir? Bergson bu konuda aradığı ipucunu kişinin kendi doğasına ilişkin sezgide bulur. Ona göre kendi içimize dönüp baktığımızda tecrübe ettiğimiz şey değişen haller veya özellikleri değişen şeyler değil de değişmenin bizzat kendisi süre ve yaşamdır. Sezgi yoluyla bilinen benden hareket eden Bergson burada kalmayıp daha sonra dünyanın aynı süreden meydana geldiğini iddia etmiştir. Başka bir deyişle gerçekliğin bilimin varsaydığı gibi madde olmadığını göstermeye çalisan doğanın bilimin söylediği gibi yalnızca mekan içindeki maddi cisimlerden oluşmadığını savunan Bergson insanların mekanla düşünmeye çalistiklari için maddeciliğe eğilimli olduklarını iddia etmiştir. Oysa zaman mekandan daha temel olup bütün gerçekliğin özü zamandır süredir.

Anlamamız gereken şeyin zamanın bir birikim bir büyüyüp gelişme bir süre olduğunu belirten Bergson bir adım daha ileri giderek sürenin yalnızca akıp giden bir şey olmakla kalmayıp yaratıcı olduğunu savunur. Başka bir deyişle süre görünüşün gerisindeki gerçeklik bilimlerin araştırdığı gözle görülür empirik dönüşümlerin gerisindeki esas nedendir. Buna göre türlerin evrim geçirdiği hipoaaaini doğrulanabilen deneysel bir hipoaaa olarak benimseyen Bergson buradan bütün bu evrimsel gelişmenin gerisindeki esas gücün temel nedenin süre olduğu aaaafiziksel aaaine geçmiştir.

Bergson'a göre gerçekten varolan şey madde cansız varlık değildir; gerçeklik süredir ve bunu yalnızca sezgi kavrayabilir. Zaman bir birikimdir. Gelecek hiçbir zaman geçmişin aynı olamaz zira her adımda yeni bir birikim ortaya çikar. O bilinçli bir varlık için var olmanın değişmek olduğunu kabul eder zira değişmek demek olgunlaşmak demektir; olgunlaşmak ise sonsuzca kendi kendini yaratmak demektir. Bu yalnızca bilinçli insan varlığı için değil fakat bütün gerçeklik için böyledir. Bergson gelişmeyi ancak süre olarak anladığımız takdirde açıklığa kavuşabileceğimizi savunur.

Ona göre insan işte bu yaşamda maddeyi yener mekanın sınırlarının üstüne çikar ve içinde salt süreyi yaşar. İnsan kendisini bütün benliğiyle bir işe verdiği zaman da aynı şeyi duyar. Geçmiş sürekli olarak bugüne ve geleceğe doğru akar. İşte bu biricik gerçeklik olarak süredir. Bergson'a göre süreyi yaşayabilmemizin koşulu bellektir. Bellek zaman aralıklarını yener geçmiş şimdi olarak yaşanır. Süreyi bütünlüğü içinde yakalayıveren ise sezgidir.

03-05-2008, 18:33	#1 (permalink)
By_JaCKeD Senior Member Kayıt Tarihi: 02-05-08 Mesajlar: 900	Bergson, Henri Bergson Henri Cep-x.Com - Bergson, Henri 1859-1941 yılları arasında yaşamış olan çagdas düşünür. Temel İlkeler: Temel eserleri arasında Essais sur les Donnees immediates de la Conscience (Bilincin Dolayımsız Verileri Üzerine Denemeler) Matiere et Memoire (Madde ve Bellek) Les Deux Sources de la Morale et de la Religion (Ahlak ve Dinin İki Kaynağı) ve L'Evolution creatrice (Yaratıcı Evrim) gibi kitaplar bulunan Bergson Almanya'da doğup gelişmiş olan idealist yaşama felsefesinin Fransa'daki temsilcisi olarak tanınır. Aynı zamanda süreç felsefesi adı verilen felsefe türünün de en önemli temsilcilerinden olan Bergson pozitivizmin ya da oldukça dar bir çerçeve içinde kalan bilimsel yorumların iddialarına şiddetle karşi çikarken insani ve tinsel değerlerin önemini vurgulamıştır. O işte bu çerçeve içinde 20. Yüzyılda gelişen akla karşi başkaldırının önemli öncülerinden biri olmak durumundadır. Başka bir deyişle ondokuzuncu yüzyılda ortaya çikan maddecilik dirimselcilik karşitlığından yoğun bir biçimde etkilenen Bergson bilimin bulgularını özü itibariyle bilimsel olmayan bir gerçeklik anlayışına ulaşmak için kullanmıştır. aaaafiziği dinamizm ve sürekliliğin önemini vurguladığı aklın gerçekliğin yapısını bilmeye yetili olmadığını dile getirdiği için Bergson Romantik gelenek içinde yer alır. Başka bir deyişle diskürsif düşüncenin ve dolayısıyla tüm determinizmi ve mekanizmiyle bilimin kapsamı ve açıklama alanının oldukça dar olduğuna dikkat çekmis ve yaşam fenomeni bilinç ve özgürlügün sadece ve sadece dolayımsız sezgi ile anlaşilabileceğini öne sürdüğü için Bergson aynı zamanda yaşam felsefesinin 20. Yüzyıldaki en önemli temsilcisi sayılabilir. aaaafiziği: Gerçekliğin sezgi yoluyla bilinebileceğini savunduğu için ondokuzuncu yüzyıl Alman düşünürü Schopenhauer'a çok yaklaşan Bergson bununla birlikte bir ilerleme ögretisi olarak evrim teorisini çok ciddiye alıp aaaafiziğine temel yaptığı için onun kötümserliğini paylaşmaz. İlk araştırmalarını zihin ve beden arasındaki ilişki konusuna ayıran filozof zamanının bu konudaki gözde ögretisi olan psiko-fizyolojik paralelizme yani her psikolojik olguya onu belirleyen fizyolojik bir olgunun karşitlık geldiğini dile getiren ögretiye şiddetle karşi çikmistir. Bergson bu bağlamda belleğin ve dolayısıyla zihin ya da ruhun bedenden bağımsız olduğunu ve amaçlarını gerçekleştirebilmek için bedeni kullandığını öne sürmüştür. Yaşam düşüncesini incelerken evrimin gerçekliğini kabul eden onu kesin olarak belgelenmiş ya da kanıtlanmış bir teori diye gören Bergson evrimin mekanist bir tarzda gelişmeyip yaratıcı olduğunu iddia etmiştir. O bu gelişme sürecinde biri içgüdü diğeri de zeka yoluyla gelişen iki çizgi bulunduğunu söylemiş ve bunlardan her ikisinin de evrenin her yerinde iş başinda olan yaşam atılımının eseri olduğunu savunmuştur. Bilgi Görüşleri: Bilgi görüşünde rasyonel düşünceye güvenmeyen kuru bir akılcılık ve bilimciliğe karşi çikip bunun yerine sezgiyi temel alan Bergson bilincin her zaman bir şeyin bilinci olduğunu bizim doğrudan ve aracısız olarak yalnızca kendi tecrübemizi bilebileceğimizi ve dolayısıyla en iyi ve en yetkin bir biçimde kendi bilinç akışımızı ve süreyi idrak edeceğimizi belirtmiştir. Bu ise kavramsallaştırılabilen bir bilgi değildir; yani bu akıl ve analiz yoluyla değil de ancak yaşanarak ve sezgi yoluyla bilinebilir. Başka bir deyişle Bergson felsefesinde öncelikle kavramsal bilgiye şiddetli bir eleştiri yöneltmiştir. Kavramların sürekli ve dinamik bir gerçekliği onu statik hale getirmek ve bölmek suretiyle çarpittigini öne süren Bergson 'biricik' olan gerçeklikle ilgili hakikatlerin kavramsal yolla söze dökülemez ifade edilemez olduğunu söylerken bir yandan da bizi gerçekliğin özüne götürecek bilgi türü olarak sezgiden söz etmiştir. Bilimi reddetmeyen fakat bilimsel bilginin en önemli bilgi türü olarak görülmesine karşi çikan Bergson'a göre gerçekliğe nüfuz eden nesnelerle doğrudan ve aracısız bir temas kuran başka bir bilgi türü daha vardır. Bu bilgi dile getirilemez söze dökülemez. Bu bilgiye en azından bilimsel bilgi kadar önem ve değer verilmesi gerektiğini öne süren Bergson analiz adını verdiği bilimsel rasyonel bilginin karşisına sözcüklerle dile getirilemez olan sezgiyi geçirmiştir. Bergson'a göre sezgi bize gerçekliğin şemasını değil de bizzat kendisini bilme olanağı verir. Şu halde Bergson bir şeyi bilmenin iki yolunu birbirinden ayırır. Bu yollardan birincisi bizi bilinecek nesnenin çevresinde hareket ettirir oysa ikincisi nesneye nüfuz etmemizi sağlar. Birincisinden elde edilen bilgi nesneyi gözlemlediğimiz bakış açısına bağlıdır; dolayısıyla bu bilgi göreli bir bilgidir. Buna karşin ikincisinde nesneyle doğrudan bir temas içinde olur ve herhangi bir bakış açısının sınırlamalarından kurtuluruz. Burada nesneyi gerçekte olduğu şekliyle kavrarız. Bunlardan birincisi analiz ikincisi sezgidir. Sezginin bize gösterdiği gerçeklik nedir? Bergson bu konuda aradığı ipucunu kişinin kendi doğasına ilişkin sezgide bulur. Ona göre kendi içimize dönüp baktığımızda tecrübe ettiğimiz şey değişen haller veya özellikleri değişen şeyler değil de değişmenin bizzat kendisi süre ve yaşamdır. Sezgi yoluyla bilinen benden hareket eden Bergson burada kalmayıp daha sonra dünyanın aynı süreden meydana geldiğini iddia etmiştir. Başka bir deyişle gerçekliğin bilimin varsaydığı gibi madde olmadığını göstermeye çalisan doğanın bilimin söylediği gibi yalnızca mekan içindeki maddi cisimlerden oluşmadığını savunan Bergson insanların mekanla düşünmeye çalistiklari için maddeciliğe eğilimli olduklarını iddia etmiştir. Oysa zaman mekandan daha temel olup bütün gerçekliğin özü zamandır süredir. Anlamamız gereken şeyin zamanın bir birikim bir büyüyüp gelişme bir süre olduğunu belirten Bergson bir adım daha ileri giderek sürenin yalnızca akıp giden bir şey olmakla kalmayıp yaratıcı olduğunu savunur. Başka bir deyişle süre görünüşün gerisindeki gerçeklik bilimlerin araştırdığı gözle görülür empirik dönüşümlerin gerisindeki esas nedendir. Buna göre türlerin evrim geçirdiği hipoaaaini doğrulanabilen deneysel bir hipoaaa olarak benimseyen Bergson buradan bütün bu evrimsel gelişmenin gerisindeki esas gücün temel nedenin süre olduğu aaaafiziksel aaaine geçmiştir. Bergson'a göre gerçekten varolan şey madde cansız varlık değildir; gerçeklik süredir ve bunu yalnızca sezgi kavrayabilir. Zaman bir birikimdir. Gelecek hiçbir zaman geçmişin aynı olamaz zira her adımda yeni bir birikim ortaya çikar. O bilinçli bir varlık için var olmanın değişmek olduğunu kabul eder zira değişmek demek olgunlaşmak demektir; olgunlaşmak ise sonsuzca kendi kendini yaratmak demektir. Bu yalnızca bilinçli insan varlığı için değil fakat bütün gerçeklik için böyledir. Bergson gelişmeyi ancak süre olarak anladığımız takdirde açıklığa kavuşabileceğimizi savunur. Ona göre insan işte bu yaşamda maddeyi yener mekanın sınırlarının üstüne çikar ve içinde salt süreyi yaşar. İnsan kendisini bütün benliğiyle bir işe verdiği zaman da aynı şeyi duyar. Geçmiş sürekli olarak bugüne ve geleceğe doğru akar. İşte bu biricik gerçeklik olarak süredir. Bergson'a göre süreyi yaşayabilmemizin koşulu bellektir. Bellek zaman aralıklarını yener geçmiş şimdi olarak yaşanır. Süreyi bütünlüğü içinde yakalayıveren ise sezgidir.

Konu araçları
Yazıcıdaki Görüntüsünü Göster Sayfayı Maille Gönder
Gösterim Modları
Doğrusal Mod Hybrid Moduna Geç Switch to Threaded Mode

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevap	Son Mesaj
Henri Bergson	Jumanji	Biyografiler	0	30-01-2009 01:04

Bu konuyu görüntüleyen: 1 (0 üye ve 1 ziyaretçi)

Bergson, Henri

Bergson, Henri

Bu konuyu görüntüleyen: 1 (0 üye ve 1 ziyaretçi)

Benzer Konular